Download
Terug naar de kennisbank

Namen vergeten en een slecht kortetermijngeheugen: is dat normaal?

Geschreven door de redactie van Remind Bijgewerkt op

Een man zit met vrienden aan een tafeltje op een terras en luistert naar het gesprek.

Namen vergeten is een van de meest voorkomende geheugenklachten, en meestal heel gewoon. Een naam is een los stukje informatie zonder betekenis eromheen, en blijft daardoor het slechtst hangen, zeker als je moe, druk of afgeleid bent. Ook een kortetermijngeheugen dat minder lijkt te werken, komt vaak door aandacht en niet door het geheugen zelf. Het wordt een signaal als het vaker gebeurt dan vroeger, over mensen gaat die je goed kent, of als anderen het ook merken.

Waarom vergeet je juist namen?

Je ziet iemand op een verjaardag, je weet precies wie het is, waar je elkaar van kent en dat haar dochter net verhuisd is. Alleen haar naam wil niet komen. Een uur later, in de auto, schiet hij je ineens te binnen.

Dat namen het eerst wegvallen, heeft een reden. Bij alles wat je over iemand weet, hangen andere herinneringen: een gezicht, een gesprek, een plek. Een naam zegt niets over wie iemand is. “Bakker” zegt niets over de persoon die zo heet. Je geheugen heeft dus minder aanknopingspunten om hem terug te vinden. Naarmate je ouder wordt, kost dat terugvinden wat meer tijd, en namen merken dat als eerste.

Dat je iemand wel herkent en van alles over haar weet, maar even niet op de naam komt, is dus het gewone patroon. Meestal werkt het geheugen dan gewoon; alleen het ophalen van dat ene losse woord hapert even.

Wat is je kortetermijngeheugen eigenlijk?

In de spreektaal bedoelen we met kortetermijngeheugen vaak twee dingen. Het eerste is wat je een paar seconden vasthoudt: een telefoonnummer dat iemand voorleest, of de naam die net in een voorstelrondje viel. Daar passen maar een paar dingen tegelijk in, en het is snel weg zodra je aandacht naar iets anders gaat.

Het tweede is wat je de afgelopen uren of dagen hebt meegemaakt: wat je vanochtend hebt gedaan, wat iemand gisteren vertelde. Om dat te onthouden, moet het eerst goed zijn opgeslagen. En dat lukt vooral als je er aandacht voor had.

Daarom voelt een slecht kortetermijngeheugen vaak als vergeten, terwijl het eigenlijk niet onthouden is. Wie bij een voorstelrondje al aan zijn eigen introductie denkt, heeft de naam van de ander nooit echt opgeslagen.

Is het normaal?

Dit soort momenten heeft bijna iedereen, en vaker naarmate je ouder wordt:

  • de naam van iemand die je net hebt ontmoet, ben je na een paar minuten kwijt
  • je herkent iemand meteen, maar de naam komt pas later
  • je weet even niet meer waarom je een kamer binnenliep
  • je schrijft een code of telefoonnummer op, omdat je het anders niet onthoudt
  • je leest een bladzijde en merkt aan het eind dat je er niets van hebt opgenomen

Herken je dit, en komt de naam of het detail later vaak alsnog terug, dan is dat het gewone patroon. Zeker als het in drukke of vermoeiende periodes erger is en daarna weer beter gaat.

Waardoor wordt het erger?

Het geheugen voor namen en recente dingen is gevoelig voor alles wat aandacht kost. Een paar oorzaken komen vaak voor, en de meeste zijn tijdelijk.

  • Moe zijn en slecht slapen

    Tijdens de slaap slaat je brein op wat je overdag hebt meegemaakt. Na een slechte nacht onthoud je minder, en komen namen trager boven.

  • Stress, piekeren en somberheid

    Wie piekert of somber is, heeft minder aandacht over voor het gesprek van nu. Wat je niet echt hoort, kun je later ook niet terughalen.

  • Te veel tegelijk

    Praten, rondkijken en ondertussen aan je boodschappen denken: je kortetermijngeheugen kan maar een paar dingen vasthouden, en een naam valt er dan als eerste uit.

  • Slecht horen

    Een naam die je half verstaat, sla je ook half op. Slechter horen gaat vaak zo geleidelijk dat je het zelf niet doorhebt, vooral in drukke ruimtes.

  • Alcohol en medicijnen

    Alcohol maakt het moeilijker om nieuwe dingen te onthouden. Sommige slaapmiddelen en kalmeringsmiddelen doen dat ook. Stop daar niet zelf mee, maar vraag je huisarts of apotheker of ze een rol kunnen spelen.

Meer oorzaken van vergeetachtigheid, van de overgang tot een tekort aan vitamine B12, staan in vergeetachtig: wat is normaal en waar komt het door?

Wat helpt om namen te onthouden?

Een naam onthouden is vooral een kwestie van hem goed opslaan, en dat kun je oefenen:

  • Zeg de naam meteen terug. “Leuk je te ontmoeten, Marieke.” Je hoort hem zo twee keer, en je merkt het als je hem niet goed verstond.
  • Koppel hem aan iets wat je al kent. Een vriend met dezelfde naam, een beeld bij de naam, of iets wat bij de persoon past.
  • Gebruik de naam een paar keer in het gesprek. Elke keer dat je hem ophaalt, wordt het spoor sterker.
  • Schrijf hem later op, met waar je iemand van kent. Dat is geen valsspelen; het is precies wat je geheugen een tweede haakje geeft.
  • Doe één ding tegelijk. Wil je iets onthouden, stop dan even met wat je deed en schrijf het op.

Wanneer is het meer dan gewoon vergeten?

Namen vergeten van een kennis is iets anders dan de naam van je kleinkind of je buurman van twintig jaar echt niet meer weten. Reden om op te letten is het als:

  • je namen vergeet van mensen die je goed en vaak ziet
  • je hele gesprekken of afspraken van de afgelopen dagen kwijt bent, niet alleen een detail ervan
  • het ook niet terugkomt als iemand je eraan herinnert
  • je dezelfde vraag stelt, of hetzelfde verhaal vertelt, zonder het te merken
  • het over maanden duidelijk erger wordt
  • de mensen om je heen het ook opmerken

Het verschil met gewone vergeetachtigheid zit in het patroon: vaker, over vertrouwde dingen, en een richting over tijd. Daarover lees je meer in vergeetachtigheid of cognitieve achteruitgang: wat is het verschil? Ook moeite met het vinden van gewone woorden komt aan bod in de eerste signalen van dementie.

Je geheugen volgen over tijd

Of je geheugen voor nieuwe dingen verandert, zie je niet aan één vergeten naam. Wat iets zegt, is dezelfde meting die je een paar maanden lang herhaalt, zodat je ziet wat voor jou gewoon is.

Bronnen